Podczas VI Forum Edukacji Zawodowej Europass, Euroguidance i EVET przedstawiciele Komisji Europejskiej zaprezentowali kierunek rozwoju Europass, który wykracza poza doskonalenie dokumentów aplikacyjnych. Analiza historii zawodowej, identyfikowanie luk kompetencyjnych i wspieranie decyzji o dalszym uczeniu się oznaczają zmianę relacji między użytkownikiem a platformą. Narzędzie, w którym opisujemy własne doświadczenie, ma coraz aktywniej pomagać nam zrozumieć, co z tego doświadczenia wynika i jakie kolejne kroki warto rozważyć.
Nie jest to zmiana rozpoczynana od zera. Europass już oferuje profil umiejętności oraz wsparcie w poszukiwaniu możliwości edukacyjnych i zawodowych. W oficjalnych materiałach Komisja zapowiada rozwój wykorzystania sztucznej inteligencji oraz funkcję Smart CV, która ma pomagać eksponować umiejętności istotne dla konkretnych ofert pracy. Zapowiedzi przedstawione podczas Forum pozwalają jednak wyraźniej dostrzec ambicję stojącą za tymi rozwiązaniami: przejście od porządkowania informacji o przeszłości do wspierania decyzji o przyszłości.
Zapytałem przedstawicieli Komisji o harmonogram udostępniania nowych funkcji. Zgodnie z zanotowaną odpowiedzią rozwiązania związane z analizą historii zawodowej i wskazywaniem luk kompetencyjnych mają pojawić się w marcu 2027 roku, a szerszy zestaw narzędzi, obejmujący również jednostronicowe CV, planowany jest do końca 2027 roku. Są to zapowiedzi ze spotkania, które należy odróżnić od informacji o funkcjach już dostępnych. Ważniejsza od terminów wydaje mi się jednak kwestia konsekwencji: jeżeli platforma będzie podpowiadała, jakie mamy kompetencje i czego powinniśmy się nauczyć, zacznie uczestniczyć w interpretowaniu naszych zawodowych biografii.
Od opisu doświadczenia do oceny możliwości
Potencjalna korzyść jest istotna. Nie zawsze potrafimy nazwać umiejętności zdobyte w pracy, działalności społecznej czy codziennym rozwiązywaniu problemów. Łatwiej wymienić stanowiska i obowiązki niż wyjaśnić, do czego jeszcze można wykorzystać zgromadzone doświadczenie. Dobrze zaprojektowane narzędzie mogłoby pomóc dostrzec możliwości rozwoju i zmiany zawodu, szczególnie osobom, których droga nie przebiegała według prostego schematu: wykształcenie, odpowiadający mu zawód i kolejne szczeble awansu.
Właśnie w tym miejscu pojawia się jednak zasadnicza trudność. Kompetencja zadeklarowana przez użytkownika, wywnioskowana z opisu jego doświadczenia i potwierdzona w procesie oceny to trzy różne rodzaje informacji. Nazwa stanowiska ani okres zatrudnienia nie wystarczają, aby ustalić, co człowiek rzeczywiście potrafi. System może trafnie zasugerować umiejętność, której użytkownik wcześniej nie dostrzegał, ale powinien również ujawniać, że jest to wniosek wymagający sprawdzenia. Z kolei brak informacji w profilu nie może być automatycznie utożsamiany z brakiem kompetencji.
Podobnej ostrożności wymaga pojęcie luki kompetencyjnej. Luka istnieje zawsze wobec określonych wymagań lub celu. Ta sama osoba może być dobrze przygotowana do jednej roli i potrzebować dodatkowego kształcenia przed podjęciem innej. Wskazanie braków powinno zatem zawierać wyjaśnienie, do czego odnoszone są jej umiejętności i na jakiej podstawie sformułowano rekomendację. Bez tego pomoc w planowaniu rozwoju może przyjąć postać niekończącego się komunikatu o niedostatecznym przygotowaniu.
Znaczenie ma również to, jakie możliwości system będzie potrafił dostrzec. Dopasowanie rekomendacji do dotychczasowego zatrudnienia może być użyteczne, ale nie zawsze odpowiada aspiracjom użytkownika. Osoba pracująca poniżej kwalifikacji potrzebuje rozpoznania niewykorzystanych zasobów, a osoba zmieniająca branżę — wskazania umiejętności, które może przenieść do innego środowiska pracy. Pytanie brzmi więc, czy cyfrowa interpretacja biografii będzie otwierała nowe kierunki, czy przede wszystkim wzmacniała ciągłość dotychczasowej drogi.
Rekomendacja jako początek rozmowy
Podczas Forum zapytałem także, czy rozwijane rozwiązania są przeznaczone przede wszystkim do samodzielnego wykorzystania, czy mają wspierać pracę doradców. W odpowiedzi wskazano współpracę Europass i Euroguidance. Nie rozstrzyga to jeszcze przyszłego modelu korzystania z platformy, ale zwraca uwagę na możliwość połączenia analizy cyfrowej z profesjonalnym doradztwem.
W mojej ocenie to szczególnie ważny kierunek. Uporządkowany profil doświadczenia i propozycje dalszych działań mogą być wartościowym punktem wyjścia do rozmowy. Ich znaczenie zależy jednak od sytuacji człowieka: jego aspiracji, miejsca zamieszkania, zobowiązań rodzinnych, możliwości finansowych czy dostępności odpowiedniego kształcenia. Rekomendacja może być trafna pod względem zgodności umiejętności z wymaganiami zawodu, a jednocześnie trudna do zrealizowania. W takich sytuacjach potrzebna jest interpretacja uwzględniająca relację między zasobami jednostki a warunkami jej działania.
Uzupełnieniem tego procesu może być rozwijana już infrastruktura europejskich cyfrowych poświadczeń edukacyjnych, obejmująca także mikropoświadczenia. Pozwala ona udostępniać informacje o osiągnięciach i efektach uczenia się oraz weryfikować pochodzenie i integralność dokumentów. Dla instytucji edukacyjnych oznacza to rosnące znaczenie precyzyjnego opisu tego, czego uczestnik się nauczył i jak to sprawdzono. Trzeba przy tym zachować rozróżnienie między techniczną autentycznością poświadczenia a jakością kształcenia i wartością potwierdzonych osiągnięć.
Zapowiedzi z Forum odczytuję jako ważny etap rozwoju publicznych narzędzi wspierających uczenie się i karierę. Europass może pomóc użytkownikom lepiej rozumieć własne doświadczenie, ale jego rekomendacje powinny pozostawać zrozumiałe, możliwe do skorygowania i otwarte na zakwestionowanie. Im większą rolę platforma będzie odgrywała w interpretowaniu kompetencji, tym większego znaczenia nabierze doradztwo zdolne do krytycznej pracy z jej podpowiedziami. O wartości tego rozwiązania zdecyduje ostatecznie to, czy człowiek zyska większą zdolność świadomego wyboru własnej drogi.
Komentarz na podstawie własnych notatek z VI Forum Edukacji Zawodowej, 9–10 listopada 2026 r., oraz materiałów Europass. Terminy wdrożeń pochodzą z odpowiedzi przedstawicieli Komisji Europejskiej podczas Forum; interpretacja potencjalnych konsekwencji ma charakter autorski.
